Hukuki Süreler ve Zamanaşımları Rehberi: Hangi Dava Ne Zaman Açılmalı?

Hukukta en acımasız kural sürelerdir: en haklı dava bile süresi geçtikten sonra açılırsa kaybedilebilir. Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler, hangi hakkın ne zamana kadar kullanılabileceğini belirler. Bu rehberde günlük hayatta en sık karşılaşılan hukuki süreleri derledik.

Uyarı: Aşağıdaki süreler genel kuralları yansıtır; somut olayın özellikleri (sürenin başlangıcı, kesilme ve durma halleri) sonucu değiştirebilir. Dosyanız için mutlaka avukat görüşü alınız.

Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Süre Farkı

Zamanaşımı, alacağın istenebilirliğini ortadan kaldırmaz ama borçluya def'i (savunma) hakkı verir; borçlu ileri sürmezse hâkim kendiliğinden dikkate almaz. Zamanaşımı dava açılması, icra takibi ve borcun ikrarı ile kesilir. Hak düşürücü süre ise hakkın kendisini sona erdirir ve hâkim tarafından re'sen gözetilir; kesilmesi ve durması söz konusu değildir.

Borçlar Hukuku Süreleri

• Genel alacak zamanaşımı: 10 yıl (TBK m.146)
• 5 yıllık zamanaşımına tabi alacaklar (TBK m.147): Kira bedelleri, faiz alacakları, ücret alacakları, vekalet ve eser sözleşmesinden doğan bazı alacaklar
• Haksız fiil tazminatı (TBK m.72): Zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her halde fiilden itibaren 10 yıl; fiil aynı zamanda suçsa uzamış ceza zamanaşımı uygulanır
• Sebepsiz zenginleşme: Öğrenmeden itibaren 2 yıl, her halde 10 yıl

İş Hukuku Süreleri

• Kıdem, ihbar ve kötü niyet tazminatları: 5 yıl
• Ücret, fazla mesai, yıllık izin alacakları: 5 yıl
• İşe iade başvurusu: Fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvuru; anlaşmazlık halinde son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde dava (hak düşürücü)
• İş kazası tazminatı: 10 yıl

Aile ve Miras Hukuku Süreleri

• Boşanmada maddi-manevi tazminat ve yoksulluk nafakası: Boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren 1 yıl
• Mal rejimi tasfiyesi (katılma alacağı): Kesinleşmeden itibaren 10 yıl
• Mirasın reddi: Mirasçının ölümü öğrenmesinden itibaren 3 ay (hak düşürücü)
• Tenkis davası: Saklı payın ihlalinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, her halde vasiyetnamenin açılmasından/mirasın geçmesinden itibaren 10 yıl
• Muris muvazaası davası: Zamanaşımına tabi değildir; her zaman açılabilir

Ceza Hukuku Süreleri

• Şikayet süresi: Şikayete tabi suçlarda fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 ay (hak düşürücü)
• Dava zamanaşımı (TCK m.66): Suçun cezasının üst sınırına göre 8 yıl ile 30 yıl arasında değişir
• İtiraz süreleri: Tutuklama ve benzeri kararlara itiraz kural olarak 7 gün; kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz tebliğden itibaren 15 gündür

İdare ve Vergi Hukuku Süreleri

• İptal davası: İdari işlemin tebliğinden itibaren 60 gün (idare mahkemesi), vergi davalarında 30 gün (hak düşürücü)
• İdareye başvuru sonrası: Zımni ret halinde sürelerin hesabı tekniktir; 30/60 günlük cevap süreleri dikkatle izlenmelidir
• Trafik ve idari para cezalarına itiraz: Tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine
• Kamulaştırmada bedel davaları: Tebligattan itibaren 30 gün

Usul ve Takip Süreleri

• Cevap dilekçesi: Dava dilekçesinin tebliğinden itibaren 2 hafta
• İstinaf: Hukukta gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta; ceza dosyalarında hükmün açıklanmasından/tebliğinden itibaren 2 hafta
• Temyiz: BAM kararının tebliğinden itibaren hukukta 2 hafta, cezada 15 gün
• İlamsız icrada ödeme emrine itiraz: Tebliğden itibaren 7 gün
• Kambiyo takibinde itiraz: 5 gün (borca itiraz), şikayetler 7 gün
• Senet iptali (zayi) ve istihkak davaları: Özel sürelere tabidir

Tüketici Süreleri

• Ayıplı malda zamanaşımı: Teslimden itibaren 2 yıl (konutta 5 yıl); gizli ayıplarda ağırlaştırılmış kurallar uygulanır
• Cayma hakkı: Mesafeli satışlarda 14 gün, devre tatilde 14 gün, kapıdan satışta 14 gün

Süre Kaçırmamak İçin Öneriler

1. Tebligatları aldığınız günü not edin; süreler çoğunlukla tebliğle başlar.
2. E-Devlet ve UETS bildirimlerinizi düzenli kontrol edin; elektronik tebligat da süre başlatır.
3. 'Nasılsa vaktim var' demeyin; delil toplama ve dilekçe hazırlığı da zaman alır.
4. Sürenin son gününü beklemeyin; adliye yoğunluğu ve teknik aksaklıklar riski her zaman vardır.

Ankara'da hak kaybı yaşamamak için dosyanızdaki kritik süreleri Av. Çağlar Aydın'a hesaplatabilir, süreç takvimi çıkartabilirsiniz.